كند ، و اگر ممكن نباشد ، بايد اعاده نمايد ، امّا اگر در نماز حضرت جعفر طيّار ، بعضى از تسبيحات را فراموش كند ، چنانچه در هر حالى از حالات نماز يادش آمد ، آن را قضا مىكند و اگر بعد از نماز ، يادش بيايد ، به قصد رجاء بجا مىآورد . ( 1 ) حكم ظن و گمان در كارها و ركعت‌هاى نماز ( 2 ) مسألهء 1 - ظن و گمان در عدد ركعتهاى نماز ، در هر حال ، حتّى ظنّى كه به دو ركعت اول نمازهاى چهار ركعتى يا به نمازهاى دو ركعتى يا سه ركعتى تعلق بگيرد ، مثل يقين است تا چه رسد به آن كه ظن و گمان به ركعت سوّم و چهارم نماز چهار ركعتى تعلّق گيرد . پس واجب است طبق گمان خود عمل نمايد ، اگر چه قبل از اين شك داشته باشد ، پس اگر ابتداء شك نمايد ، سپس ( در اثر تأمّل ) در همانى كه شك داشت ، گمان پيدا كند ، بايد طبق آخرى ( يعنى ظن ) عمل كند و همچنين اگر گمان او به شك يا شك او به شك ديگرى تبديل شود ، بايد به آخرى عمل نمايد ، بنابراين اگر در حال ايستادن بين سه و چهار شك كند و بنا را بر چهار بگذارد و بعد از آن كه سر از سجده برداشت ، شك او به شك بين چهار و پنج تغيير نمايد ، بايد طبق شك دوّم عمل نمايد و همچنين . . . و در موردى كه ظن در نماز چهار ركعتى به غير دو ركعت آخر تعلق گرفته باشد ، احتياط آن است كه عمل به گمان كند ، سپس اعاده نمايد . امّا اينكه ظن و گمان در كارهاى نماز معتبر باشد ، مورد اشكال است ، پس در موردى كه ظن و گمان با وظيفهء شك مخالفت داشته باشد ، نبايد احتياط ترك شود - مثل اينكه گمان كند كه ( چيزى را ) انجام داده است و حال آنكه در محل آن است - به اين كه مانند قرائت را با قصد « قربة الى اللّه » بدون نيّت جزئيت حتمى و مانند ركوع را بجا آورد و پس از آن نماز را اعاده نمايد و همچنين است اگر بعد از گذشتن از محل آن ، گمان به نياوردن آن پيدا كند و محل جبران و تدارك آن باقى مانده باشد ، و اگر محلّ تدارك و جبران آن هم گذشته باشد ، بايد نمازش را تمام كند و ( براى عمل به احتياط ) در مثل ركوع ، نماز را اعاده كند . ( 3 ) مسألهء 2 - اگر مردّد شود در حالتى كه برايش حاصل شده است كه آيا ظن است يا شك ، كما اين كه گاهى اتفاق مىافتد ، مورد اشكال است ، و بايد با چاره‌جوئى ، احتياط را ترك نكند ، اما در مورد ركعات ( اگر اين ترديد در ركعات نماز باشد ) بايد طبق يكى از آنها ( گمان يا شك ) عمل نمايد و ( سپس ) نماز را اعاده كند ، و احتياط آن است كه طبق شك عمل كند ، سپس نماز را اعاده نمايد ، و اما در مورد كارهاى نماز ( اگر اين ترديد در كارهاى نماز باشد ) ، مانند گذشته است ( كه در مسأله سابق گفته شد ) البته اگر اين حالت ترديد سابقه‌اش ظن يا شك باشد و در اين كه آن به چيز ديگرى تغيير نموده يا نه ، شك نمايد ، بعيد نيست كه بنا را بر آن حالت سابقه بگذارد .